Atomic Habits: पुस्तक परिचय

जेम्स क्लियर द्वारा लिखित Atomic Habits (पेंग्विन बुक्स)  हे चांगल्या सवयी कशा अंगिकारायच्या, वाईट सवयी कशा सोडायच्या आणि दररोज 1% सुधारणा कशी साध्य करायची यावरील व्यापक आणि व्यावहारिक मार्गदर्शक आहे. तुमची उद्दिष्टे कुठल्याही प्रकारची असली तरीही, Atomic Habits तुम्हाला सुधारण्यासाठी एक शास्त्रसिद्ध मार्ग दाखवते. जगातील आघाडीच्या वर्तणूक विषयक मानसशास्त्र  तज्ञांपैकी एक असलेले जेम्स क्लियर या पुस्तकात व्यावहारिक धोरणे प्रस्तुत करतात, ज्याद्वारे तुम्हाला सवयी आणि इतर छोट्या वर्तणुकींवर प्रभुत्व कसे मिळवायचे हे शिकायला मिळेल. याचा उल्लेखनीय परिणाम तुम्हाला थोड्या कालावधीतच दिसू शकतो.

इच्छाशक्ती असूनही तुम्हाला तुमच्या सवयी बदलण्यात अडचण येत असल्यास, समस्या तुम्ही ‘स्वतः’ नसता. समस्या तुमच्या ‘सिस्टम’ अर्थात वर्तणूक प्रणालीची आहे. बदलण्याची इच्छा असूनही वाईट सवयी पुन्हा-पुन्हा व्यक्त होतात कारण तुमच्याकडे बदलासाठी योग्य प्रणाली नाही. याचा परिणाम असा होतो की आपण उद्दिष्टांपर्यंत न उंचावता बदलाच्या सदोष प्रक्रियेत गुंतून पडतो. Atomic Habits मध्ये तुम्हाला एक शास्त्रसिद्ध प्रणाली मिळेल जी तुम्हाला नवीन उंचीवर नेऊ शकते. A must read book indeed!!

 ठळक मुद्दे:

• प्रारंभ सुलभ करा

तुमची नवीन सवय सुरू करणे जितके सोपे असेल तितकेच तुम्ही तिच्याशी एकनिष्ठ राहाल. जर तुम्हाला धावणे सुरू करायचे असेल तर दिवसातून 5 मैल धावण्याचे ध्येय ठेवू नका. एक लहान फेरफटका मारून सुरुवात करा. एकदा ते सुलभपणे सुरु झाले की, तुम्ही तुमचे ध्येय पूर्ण करेपर्यंत प्रत्येक वेळी आणखी उद्दिष्ट वाढवा.

• एक संकेत किंवा ट्रिगर तयार करा

संकेत म्हणजे अशा सवयी ज्या इतर सवयींना चालना देतात. उदाहरणार्थ, जर तुम्हाला पाणी पिण्यासाठी आठवण करायची असेल तर दरवेळी फोनवर बोलणे झाले की पाणी पिण्याचा क्रम ठेवा. जर तुम्हाला नवीन सवय लावायची असेल, तर एक विद्यमान संकेत शोधा ज्याचा वापर तुम्ही ती सवय सुरू करण्यासाठी करू शकता.

• लालसा निर्माण करा

जेव्हा तुम्हाला एखाद्या गोष्टीची तळमळ असते तेव्हा तुम्ही त्यावर कृती करण्याची अधिक शक्यता असते. म्हणून जर तुम्हाला एखादी नवीन सवय लावायची असेल, तर ती आवड निर्माण करण्याचा मार्ग शोधा. उदाहरणार्थ, तुम्हाला निरोगी खाण्याची इच्छा असल्यास, निरोगी स्नॅक्स दृश्यमान आणि सहज उपलब्ध आहेत याची खात्री करा.

• सवयीला समाधानदायक बनवा

तुमची नवीन सवय जितकी अधिक समाधान देणारी असेल तितकेच तुम्ही तिच्याशी चिकटून राहाल. जर तुम्ही निरोगी खाण्याचा प्रयत्न करत असाल, तर तुम्हाला आवडणारे आणि पोट भरणारे पौष्टिक पदार्थ तुम्ही खात आहात याची खात्री करा.

• एक ध्येय (goal) निश्चित करा

परिमाणात्मक (quantitative) उद्दिष्टे तुम्हाला प्रयत्न करण्यासाठी चालना देतात आणि तुम्हाला प्रेरित ठेवण्यास मदत करतात. तुमच्या नवीन सवयीसाठी ध्येय निश्चित करताना, ते विशिष्ट, मोजण्यायोग्य, साध्य करण्यायोग्य, संबंधित आणि कालबद्ध (SMART) असल्याची खात्री करा.

• वेळेची मर्यादा निश्चित करा

तुम्हाला तुमच्या नवीन सवयी टिकवायच्या असतील तर स्वतःसाठी एक कालमर्यादा निश्चित करा. उदाहरणार्थ, जर तुम्हाला व्यायाम सुरू करायचा असेल तर सहा आठवड्यांसाठी आठवड्यातून तीन वेळा व्यायाम करण्याचे ध्येय ठेवा.

• योजना (plan) बनवा

जेव्हा तुमच्याकडे योजना असते, तेव्हा तुम्ही तुमच्या सवयींचे पालन करण्याची अधिक शक्यता असते. त्यामुळे तुम्ही तुमच्या नवीन सवयीला चिकटून आहात याची खात्री करावयाची असल्यास, तुम्ही ते कसे कराल याचे नियोजन करा. तुम्ही बनवलेली पहिली योजना जर उपयुक्त ठरत नसेल तर गरजेनुसार त्यात बदल करा.

• उत्तरदायित्व भागीदार बनवा

तुम्‍हाला उत्तरदायी ठेवण्‍यासाठी कोणीतरी असल्‍याने तुम्‍ही तुमच्‍या सवयींना चिकटून आहात याची खात्री होऊ शकते. समान ध्येय असलेली एखादी व्यक्ती शोधा आणि तुम्ही कसे बदलत आहात हे पाहण्यासाठी नियमितपणे एकमेकांशी संपर्कात राहा.

• स्वतःला बक्षीस द्या

जेव्हा तुम्ही तुमचे ध्येय गाठता, तेव्हा स्वतःला बक्षीस द्या! हे तुम्हाला पुढे चालू ठेवण्यास प्रवृत्त करण्यात मदत करेल आणि तुम्ही तुमच्या सवयींसोबत एकनिष्ठ राहाल. बक्षीस मोठे किंवा लहान असू शकते; फक्त ते आकर्षक असावे.

• तुमच्या प्रगतीचा मागोवा घेत राहा

तुमच्या प्रगतीचा मागोवा घेणे हा प्रेरित राहण्याचा आणि स्वत:वर नियंत्रण ठेवण्याचा एक उत्तम मार्ग आहे. तुमची नवीन सवय किती फलदायी ठरत आहे याचा मागोवा घेण्यासाठी जर्नल किंवा अॅप वापरा. हे तुम्हाला तुमच्या प्रगतीवर देखरेख ठेवण्यास  आणि पुढे जाण्यास मदत करेल.

संदर्भ: @aaronjgolub

www.goodreads.com