Limitless: पुस्तक परिचय

Limitless (Hay House Inc.) या विश्वविख्यात पुस्तकात लेखक जिम क्विक स्वतःच्या आयुष्यातून मिळालेले धडे सादर करतात. डोक्याला मार लागल्यामुळे मेंदूला दुखापत झाल्यानंतर लेखकाने संज्ञानात्मक मर्यादा झुगारून स्वतःला पुन्हा शिकण्यास कसे प्रशिक्षित केले याची कथा या पुस्तकात आहे. क्विकच्या मानसिक परिवर्तनाच्या केंद्रस्थानी एक साधे सत्य आहे: आपण सर्वजण आपल्या मेंदूला पाहिजे त्या दिशेला घडवू  शकतो आणि आपल्या मानसिक क्षमतांमध्ये सतत सुधारणा करू शकतो. जर तुम्हाला शिकण्यात अडचण येत असेल, तर त्याचे कारण मेंदूच्या जन्मजात मर्यादा हे नसते. तुमची शिकण्याची धडपड एकतर मर्यादित मानसिकता, मर्यादित प्रेरणा किंवा चुकीची शिकण्याची पद्धत यामुळे निष्फळ होऊ शकते.

Limitless ची अंतर्निहित संकल्पना अशी आहे की मानवी क्षमता हे जगातील एकमेव अमर्यादित संसाधन आहे. मानवाच्या मर्यादा या बहुतांश वेळी स्वतः लादलेल्या असतात. अधिक साध्य करण्यासाठी तुमची मानसिकता, तुमची प्रेरणा आणि तुम्ही वापरत असलेल्या पद्धती यांच्या मर्यादांवर तोडगा शोधणे गरजेचे आहे. त्या मर्यादा काढून टाका, किंवा विस्तारित आणि उत्तम व्यवस्था किंवा कार्यान्वयीन यंत्रणा स्थापित करा आणि तुम्ही आधीपासून असलेल्या क्षमतांना वृद्धिंगत करू शकता. हे पुस्तक तुम्हाला तुम्ही खरोखर काय साध्य करण्यास सक्षम आहात याचा विचार करायला लावते. शीर्षक सूचित करते तसे हे पुस्तक तुम्हाला अमर्याद होण्याचे आव्हान देते.

ठळक मुद्दे:

• FASTER तंत्र

F- Forget विसरा – एखाद्या कार्यावर लक्ष केंद्रित करण्यासाठी, तुम्हाला तुमच्या सभोवतालच्या संभाव्य विचलित करणाऱ्या गोष्टी दूर करणे किंवा विसरणे आवश्यक आहे.

A-Act कृती करा – तुमचा मेंदू उपयोगातून जितका शिकत नाही तितका तो निर्मितीद्वारे शिकतो. निष्क्रियपणे एखादी गोष्ट न शिकता तुम्ही जे शिकता त्यावर कृती करण्यास सुरुवात करा.

S- State स्थिती– तुमची शिकण्याची प्रक्रिया थेट तुमच्या त्या वेळी असलेल्या स्थितीशी संबंधित आहे. यात तुमची मानसिक स्थिती आणि तुमची शारीरिक स्थिती दोन्ही समाविष्ट आहे.

T- Teach शिकवा – कुठलीही माहिती दुसऱ्याला शिकवण्याच्या उद्देशाने शिका. अशा प्रकारे, तुम्ही त्यात प्रभुत्व मिळवण्याच्या उद्देशाने अधिक प्रभावीपणे शिकाल.

E- Enter प्रविष्ट करा – वेळापत्रकात केवळ महत्त्वाची कामे टाकण्याव्यतिरिक्त, वैयक्तिक वाढ आणि विकासाच्या संधी देखील प्रविष्ट करा.

R- Review पुनरावलोकन – जर आपण सक्रियपणे माहीती लक्षात ठेवण्याचा प्रयत्न केला नाही तर कमी वेळात ती माहिती विसरण्याची आपली नैसर्गिक प्रवृत्ती आहे. विसरण्याच्या प्रक्रियेचा प्रभाव मर्यादित करण्यासाठी, तुम्ही सक्रियपणे पुनरावलोकन किंवा उजळणी करायला पाहिजे आणि नियमितपणे पुनरावृत्ती करून तुम्ही काय शिकलात ते आठवत राहिले पाहिजे. नियमित पुनरावृत्तीसाठी तुम्हाला जुन्या आणि कमी कठीण माहितीपेक्षा नवीन आणि कठीण माहितीच्या बाबत  अधिक वारंवार सराव करणे आवश्यक आहे.

• 3 M

मर्यादांना दूर करताना तीन प्रकारच्या मर्यादा महत्त्वाच्या आहेत:

Mindset/मानसिकता (काय)- चुकीच्या समजुती, वृत्ती किंवा गृहीतके.

Motivation/प्रेरणा (का) – अधिक अमर्याद रीतीने वागण्यासाठी ओढ, उद्देश किंवा उर्जेचा अभाव.

Method/पद्धती (कसे) – चुकीच्या प्रक्रिया ज्यामुळे तुम्हाला हवे असलेले परिणाम मिळणार नाहीत.

• 4-3-2-1 पद्धत

तुमची वाचन गती क्षमता अमर्याद आहे अशी कल्पना करून तुम्ही तुमची वाचन गती लक्षणीयरीत्या वाढवू शकता. 4-3-2-1 पद्धती हा एक दहा मिनिटांचा प्रयोग आहे. या पद्धतीत चार मिनिटांसाठी टायमर सेट करा आणि वाचण्यास सोपे पुस्तक उघडा. तुम्ही शब्द वाचताना ते अधोरेखित करण्यासाठी तुमचे बोट वापरत असताना आरामदायी वेगाने वाचणे सुरू करा. जेव्हा चार-मिनिटांचा टाइमर बंद होईल, तेव्हा तुम्ही ज्या बिंदूवर थांबलात ते चिन्हांकित करा. आता तुम्ही जिथे सुरुवात केली होती तिथे परत जा आणि तीन मिनिटांसाठी टायमर सेट करा. चार मिनिटांनंतर तुम्ही पोहोचलात त्याच ठिकाणी जाण्याचा प्रयत्न करा. जेव्हा तीन-मिनिटांचा टाइमर बंद होईल, तेव्हा अनुक्रमे दोन मिनिटे आणि नंतर एक मिनिट असेच करा. या 4-3-2-1 प्रयोगानंतर चार मिनिटे आरामदायी वेगाने उर्वरित पुस्तक वाचणे पुन्हा सुरू करा. आपण आता वाचलेल्या ओळींच्या संख्येची तुलना केल्यास, आपण किती वेगाने वाचू शकता याबद्दल आपल्याला आनंदाने आश्चर्य वाटेल.

• प्रभावी वाचन

असे गृहीत धरा की तुम्ही वाचलेल्या प्रत्येक पुस्तकात गहन अंतर्दृष्टी असते. उदाहरणार्थ, कल्पना करा की तुम्ही वाचणार असलेल्या माहितीसाठी तुम्हाला भरघोस बक्षीस मिळणार आहे. त्या मानसिकतेने तुम्ही अत्यंत उत्सुकपणे माहिती आत्मसात करण्यास प्रवृत्त व्हाल. तुम्ही पुरेशी प्रेरणा निर्माण केल्यानंतर, तुमच्या वाचन पद्धती सुधारण्यावर लक्ष केंद्रित करा.

• प्रभावी प्रश्न

प्रेरित राहण्यासाठी, स्वतःला खालील प्रश्न विचारा: # मी माझ्या उद्देशाशी किती एकनिष्ठ आहे?

# माझी दैनंदिन ऊर्जा पातळी कशी आहे?

# माझी उर्जा शोषणाऱ्या कुठल्या गोष्टी मी थांबवू शकतो?

या मुद्यांवर आधारित, क्विकने एक साधे समीकरण तयार केले प्रेरणा = उद्देश x ऊर्जा x लहान सोपी पावलं

• वातावरण बदलून एकाग्रता सुधारा

साध्या क्लृप्त्या वापर करून उत्पादकता सुधारली जाऊ शकते:

# कामासाठी विशिष्ट जागा निवडा.

# शक्य असल्यास योग्य साउंडट्रॅक सेट करा. जेव्हा तुम्ही एखादे विशिष्ट कार्य करता तेव्हा त्या परिस्थितीसाठी चपखल अशी प्लेलिस्ट सेट करा.

# शक्यतो कामासाठी वेगळे उपकरण ठेवा. वास्तविक जग आणि डिजिटल जग यातला फरक आपल्या मेंदूला कळत नाही.

• प्रतिगमन/ Regression आणि उपध्वनी/ Subvocalization टाळा

प्रतिगमन म्हणजे त्याच ओळी पुन्हा वाचण्यासाठी परत जाणे. या समस्येच्या समस्येचे निराकरण करण्यासाठी तुम्ही pacer अर्थात गतिवर्धक वापरू शकता.आपले लक्ष हालचालींचे अनुसरण करते. वाचन करताना  तुमचे बोट pacer म्हणून वापरल्यास तुम्ही तुमचे लक्ष शब्द सोडून सभोवती फिरण्यापासून रोखता. बर्‍याच लोकांचे वाचनाचे आकलन कमी असते कारण त्यांच्यासाठी वाचन खूप मंद आणि कंटाळवाणे असते. परंतु तुम्ही तुमच्या pacerला अधिक वेगाने हलवून तुमच्या मेंदूचे लक्ष वेधून घेऊ शकता. जेव्हा तुम्ही तुमचे बोट तुमच्या कमाल वाचनाच्या वेगाने हलवता तेव्हा तुम्हाला तुमचे पूर्ण लक्ष द्यावे लागते. अधिक लक्ष दिल्यास ग्रहणक्षमता सुद्धा सुधारते.

उपध्वनी म्हणजे आपण वाचत असताना आपल्या डोक्यात शब्द स्वतः उच्चारण्याची सवय. तुम्ही वाचलेला प्रत्येक शब्द उच्चारण्याची गरज भासते तेव्हा तुमच्या बोलण्याच्या वेगावर तुमचा वाचनाचा वेग ठरतो व मर्यादित होतो.

• 4D टाळा

वाढत्या डिजिटलीकरणाच्या जगात अमर्याद होण्यासाठी खालील घटक टाळले पाहिजेत:

# डिजिटल माहितीप्रलय/ Deluge – शतकांपूर्वी एखादी व्यक्ती संपूर्ण आयुष्यात जितका डेटा/माहिती वापरत असेल त्यापेक्षा जास्त आपण आता एका दिवसात वापरतो. यामुळे आपला मेंदू भारावून जाऊ शकतो.

# डिजिटल विचलन /Distraction– मिळालेल्या वेळेत आराम करण्याऐवजी आपण अनेकदा फोन बाहेर काढतो. याने आपण स्वतःलाच जणू विचलित होण्याचे प्रशिक्षण देतो.

# डिजिटल विस्मरण/Dementia – तंत्रज्ञानावर जास्त अवलंबून असल्यामुळे आपण आपल्या संज्ञानात्मक क्षमतांचा पूर्ण वापर करू शकत नाही. आपण आपल्या मेंदूकडे हार्ड ड्राइव्हपेक्षा जीवित स्नायूंसारखे पाहिले पाहिजे.

# डिजिटल वजावट/Deduction – निर्णायक विचार आणि समस्या सोडवण्याचे काम ऑटोमेशन वापरून कृत्रिमपणे केल्यास आपली ही कौशल्ये हरवत जातात. परंतु आपल्याला जीवनात या कौशल्यांची नेहमीच आवश्यकता असेल.

संदर्भ:

www.getstoryshot.com

www.summaries.com